บทความนี้อธิบาย Handlers, Variables ในระดับ play, Conditionals, และ Loops พร้อมตัวอย่างที่นำไปใช้ได้ทันที

Playbook เบื้องต้นที่รัน task ตามลำดับใช้งานได้ดี แต่ระบบจริงต้องการความยืดหยุ่นมากกว่านั้น บางครั้งต้องรีสตาร์ต service เฉพาะเมื่อ config เปลี่ยน บางครั้งต้องรัน task เฉพาะบาง server หรือต้องสร้างไฟล์หลายชุดจากรายการข้อมูล features เหล่านี้คือหัวใจของ playbook ที่ทำงานจริงในสภาพแวดล้อม production

Handlers — รัน Task เฉพาะเมื่อมีการเปลี่ยนแปลง

Handler คือ task พิเศษที่จะรันก็ต่อเมื่อถูก notify เท่านั้น ใช้สำหรับ action ที่ต้องการเฉพาะเมื่อ config หรือไฟล์เปลี่ยนแปลง เช่น restart service หรือ reload config โดย handler จะรันเพียงครั้งเดียวต่อ play ไม่ว่าจะถูก notify กี่ครั้ง

- name: Configure nginx
  hosts: webservers
  tasks:
    - name: Copy nginx config
      copy:
        src: nginx.conf
        dest: /etc/nginx/nginx.conf
      notify: restart nginx

    - name: Enable nginx site
      file:
        src: /etc/nginx/sites-available/mysite
        dest: /etc/nginx/sites-enabled/mysite
        state: link
      notify: reload nginx

  handlers:
    - name: restart nginx
      service:
        name: nginx
        state: restarted

    - name: reload nginx
      service:
        name: nginx
        state: reloaded

ถ้า config file ไม่เปลี่ยนแปลง (task status = ok แทน changed) handler จะไม่รัน ทำให้ไม่มีการ restart service โดยไม่จำเป็น

Variables — กำหนดค่าระดับ Play

นอกจาก host_vars และ group_vars แล้ว ยังกำหนด variable ในระดับ play ได้โดยตรงด้วย vars: หรือโหลดจากไฟล์ด้วย vars_files:

- name: Deploy application
  hosts: webservers
  vars:
    app_name: myapp
    app_port: 8080
    deploy_dir: /opt/apps/myapp

  vars_files:
    - vars/common.yml
    - vars/{{ env }}.yml  # โหลดตาม environment

  tasks:
    - name: Create app directory
      file:
        path: "{{ deploy_dir }}"
        state: directory

    - name: Configure app
      template:
        src: app.conf.j2
        dest: "{{ deploy_dir }}/config.conf"

Conditionals — รัน Task เฉพาะเมื่อตรงเงื่อนไข

when: ใช้กรอง task ให้รันเฉพาะ host หรือสถานการณ์ที่ตรงเงื่อนไข ช่วยให้ playbook เดียวรองรับได้หลาย OS หรือหลาย environment

- name: Install packages
  hosts: all
  tasks:
    # รันเฉพาะบน Ubuntu/Debian
    - name: Install nginx (apt)
      apt:
        name: nginx
        state: present
      when: ansible_os_family == "Debian"

    # รันเฉพาะบน RHEL/CentOS
    - name: Install nginx (yum)
      yum:
        name: nginx
        state: present
      when: ansible_os_family == "RedHat"

    # ตรวจสอบ variable ก่อนรัน
    - name: Enable SSL
      include_tasks: ssl.yml
      when: ssl_enabled | bool

    # ตรวจสอบหลายเงื่อนไข
    - name: Run in production only
      command: /opt/scripts/backup.sh
      when:
        - env == "production"
        - backup_enabled | default(true)

Loops — ทำซ้ำ Task กับหลาย Items

loop: ใช้เมื่อต้องการรัน task เดิมหลายครั้งกับข้อมูลต่างกัน แทนการเขียน task ซ้ำหลายบล็อก

- name: Setup users and packages
  hosts: all
  tasks:
    # สร้าง user หลายคนจาก list
    - name: Create system users
      user:
        name: "{{ item }}"
        state: present
        shell: /bin/bash
      loop:
        - deploy
        - monitor
        - backup

    # ติดตั้ง packages หลายตัว
    - name: Install required packages
      apt:
        name: "{{ item }}"
        state: present
      loop:
        - git
        - curl
        - vim
        - htop

    # loop กับ dict items
    - name: Create directories with permissions
      file:
        path: "{{ item.path }}"
        mode: "{{ item.mode }}"
        state: directory
      loop:
        - { path: /opt/app, mode: "0755" }
        - { path: /var/log/app, mode: "0750" }
        - { path: /etc/app, mode: "0640" }

ใช้ register เก็บผลลัพธ์จาก Task

register: เก็บ output จาก task ไว้ใน variable เพื่อใช้ใน task ถัดไป มีประโยชน์มากเมื่อต้องตัดสินใจตามผลลัพธ์ของ command

- name: Check and conditionally run
  hosts: all
  tasks:
    - name: Check if app is running
      command: systemctl is-active myapp
      register: app_status
      ignore_errors: true

    - name: Start app if not running
      service:
        name: myapp
        state: started
      when: app_status.rc != 0

    - name: Show status
      debug:
        msg: "App status: {{ app_status.stdout }}"

รวม Features ใน Playbook จริง

ตัวอย่าง playbook ที่ใช้ทุก feature ร่วมกัน เพื่อ deploy และ configure web server

- name: Deploy web application
  hosts: webservers
  vars:
    app_version: "1.2.0"
    app_port: 8080

  handlers:
    - name: restart app
      service:
        name: myapp
        state: restarted

  tasks:
    - name: Install dependencies
      apt:
        name: "{{ item }}"
        state: present
      loop:
        - python3
        - python3-pip

    - name: Deploy application config
      template:
        src: app.conf.j2
        dest: /etc/myapp/config.conf
      notify: restart app
      when: env == "production"

    - name: Check deployment
      uri:
        url: "http://localhost:{{ app_port }}/health"
        status_code: 200
      register: health_check
      retries: 3
      delay: 10

สรุป

Handlers ช่วยลดการ restart service ที่ไม่จำเป็น Conditionals ทำให้ playbook รองรับได้หลาย OS และ environment Loops ลดการเขียน task ซ้ำ และ register เปิดให้ logic ใน playbook ตัดสินใจตามผลลัพธ์จริง ความเข้าใจ feature เหล่านี้เป็นรากฐานของ playbook ที่ใช้ได้จริงในงาน DevOps